در ادامه به اختصار هر کدام از روشهای جنگ نرم بررسی شده است:
این عملیاتها به منظور دستیابی به اهداف سیاسی- دیپلماتیک، نظامی - امنیتی، فرهنگی - اجتماعی، اقتصادی و یا ترکیبی طرحریزی میشوند.
در ارتباط با مفهوم عملیات روانی تعاریف متعددی وجود دارد که در زیر به مهمترین آنها اشاره شده است:
در دهه 1950 وزارت دفاع آمریکا یک تعریف نسبتاً جامع از عملیات روانی ارائه نمود « استفاده اصولی از تبلیغات و فعالیتهای ارتباطی توسط یک دولت یا مجموعهای از دولتها، به منظور تأثیرگذاری برنظرات، احساسات، موضعگیریها و رفتار گروههای دوست، دشمن و یا بیطرف، در راستای تحقق سیاستهای دولت یا دولتهای مزبور و اهداف آنها».
ویلیام داواتی، عملیات روانی را مجموعه اقداماتی میداند که کشوری به منظور اثرگذاری و نفوذ بر عقاید و رفتار دولتها و مردم خارجی، با ابزارهایی غیر از ابزار نظامی، سیاسی و اقتصادی انجام میدهد. طرفداران این نگرش، اغلب بر این باورند که تبلیغات جزء اصلی و اساسی عملیات روانی است نه همه آن.
باون (2002) عملیات روانی را فعالیتهایی از پیش مشخص شده برای انتقال اطلاعات معینی به مخاطبین، با هدف تأثیرگذاری بر احساسات، انگیزهها، اهداف و نیز تأثیر بر رفتار دولتها، سازمانها، گروهها و افراد خارجی تعریف میکند. تعریف مزبور توجه ویژهای به عملیات روانی در زمان صلح و تهیه سناریوهایی برای مدیریت بحرانهای احتمالی پیشرو نیز دارد.
آلفرد پدوک (1989) عملیات روانی « طرحریزی به منظور استفاده از ابزار ارتباطی برای نفوذ بر اعمال و رفتار انسانی» میباشد. به اعتقاد وی، ابزار ارتباطی شامل عوامل سیاسی، ایدئولوژی و نظامی مؤثر در انحراف رفتار گروهها، کاهش انگیزهها و تغییر رفتارهایی است که در پناه آن، دستیابی به اهداف ملی آسانتر میشود.
کانتول (1998) «منظور از عملیات روانی در بحران، استفاده برنامهریزی شده و دقیق از مواد تبلیغاتی برای تأثیر فوری برعواطف و هیجانات مخاطبان است، هدف این نوع عملیات روانی ایجاد ترس و دلهره در نیروها شورشگر و اپوزیسیون، تضعیف روحیه آنان، و سرانجام بازداشتن آنان از اقدامات شورشگرانه و اعتراضآمیز است.»
دانشنامه ویکی پدیا، «عملیات روانی تکنیکهای استفاده شده توسط نیروهای نظامی برای نفوذ و تأثیر گذاشتن براحساسات و عواطف، انگیزه و رفتار مخاطبان مورد نظر است».
براساس دکترین عملیات روانی ناتو (مارس 2002) « عملیات روانی، سلسله فعالیتهای روانشناسانهای را شامل میشود که در زمان صلح، بحران و جنگ، برای تأثیرگذاری بر نگرش و رفتار مخاطبان بی طرف، خودی و دشمن طرحریزی شده و در روند دستیابی به اهداف سیاسی و نظامی مؤثرند.»
تعریف مزبور یکی از جامعترین تعاریف عملیات روانی است؛ با این وجود، اهداف عملیات روانی را نباید فقط در دو حوزه سیاسی و نظامی محدود نمود. اهداف مورد نظر با توجه به سطح به کارگیری عملیات روانی (تاکتیکی یا راهبردی) و منافع مورد نظر کاربران آن، میتواند سیاسی- دیپلماتیک، نظامی- امنیتی، فرهنگی- اجتماعی، اقتصادی و یا ترکیبی از چند مورد از این هدفها را شامل شود.
الیاسی معتقد است عملیات روانی عبارت است از «عملیاتهای مدون برای ارسال اطلاعات و اخبار گزینش شده به مخاطبان، جهت تأثیر بر هیجانات، انگیزهها، شیوه استدلال و در نهایت رفتار دولتها، سازمانها، گروهها و افراد آماج».
بیابان نورد (1384) معتقد است عملیات روانی انتظامی،فعالیتهای روانی طراحی شده برای کنترل اجتماعات و غلبه براغتشاشگران است که در پی جلب حمایت و همکاری آحاد مردم عادی جامعه و همچنین کاهش اراده و توانایی اغتشاشگران و آشوب طلبان و منصرف کردن آنها از اغتشاش و تجمع و اعمال خلاف قانون میباشد.
اساس عملیات روانی ایجاد پایگاه آهنینی است که نتوان از آن خارج شد. این پایگاه نیازمند هماهنگی خوب میان سطوح نظامی و سیاسی است. و هدف آن بعد روحی و روانی انسان است. بنابراین، بر ابزارهای روانی، فکری، ذهنی و فرهنگی تأکید دارد و به منزلة شیوة مسالمتآمیز، بر عواملی مانند منطق، ترس، رغبت و دیگر عوامل روانی تکیه میکند تا هیجانها، نگرشها و رفتارهای خاصی را در مخاطبان بوجود آورد.
نتیجهگیری:
از مجموعه تعاریف مذکور میتوان نتیجه گرفت مقصود همهی آنها تأثیر بر هیجانات، احساسات و عواطف است تا بتوانند از این طریق افکار و تمایلات طرف مقابل را براساس خواستههای خویش شکل و جهت دهند و آنها را با خود و اهدافشان همراه سازند از سوی دیگر با مطالعه و تامل در سوابق نظریه های غربی، گروه مخاطبان عملیات روانی؛ دوست، دشمن و بیطرف می باشد یعنی اینکه؛ متولیان عملیات روانی علاوه بر دشمن، افراد بی طرف و دوست را نیز مورد تهاجم اقدامات روانی خود قرار می دهند زیرا دولت های غربی نماد دموکراسی هستند لیکن در نظام های مردمی و دموکراسی آنچه صورت قرار می گیرد افشاگری در برابر عملیات روانی دشمن به منظور ارشاد و راهنمایی آنان به صراط مستقیم و طریق ثواب می باشد؛ به عبارتی دیگر عملیات روانی دو بعد اساسی دارد:
از همین رو؛ میتوان اذعان داشت که پدافند روانی عبارتست از «عملیاتهای مدون افشائی به منظور اثرگذاری و نفوذ بر احساسات و عواطف، هیجانات، باورها و اعتقادات، افکار و اندیشهها و رفتار مخاطبان در زمان صلح، بحران و جنگ در سطوح مختلف میباشد که در روند دستیابی به اهداف سیاسی- دیپلماتیک، نظامی-امنیتی، فرهنگی-اجتماعی، اقتصادی و یا ترکیبی از چند مورد از این هدفها موثرند». وبلاگ کهنه سربازایرانی
گردآورنده:حمیدرضاطاهریان
به بیان دیگر هر اقدام غیر مسلحانهای که موجب کاهش آسیبپذیری نیرویانسانی، ساختمانها، تاسیسات، تجهیزات، اسناد و شریانهای کشور در مقابل عملیات خصمانه و مخرب دشمن گردد، پدافند غیرعامل گفته میشود.
هدف از اجرای طرحهای پدافند غیرعامل کاستن از آسیبپذیری نیروی انسانی و تاسیسات و تجهیزات حیاتی و حساس و مهم کشور علیرغم حملات خصمانه و مخرب دشمن و استمرار فعالیتها و خدمات زیربنایی و تامین نیازهای حیاتی و تداوم اداره کشور در شرایط بحرانی ناشی از جنگ است.
به عنوان مثال، از پدافند غیرعامل میتوان به استتار، اختفا و ایجاد سرپناه برای تاسیسات مهم و استراتژیک اشاره کرد.
در پدافند عامل مثل سیستمهای ضدهوایی و هواپیماهای رهگیر، فقط نیروهای مسلح مسئولیت دارند. در حالی که در پدافند غیرعامل تمام نهادها، نیروها، سازمانها، صنایع و حتی مردم عادی میتوانند نقش مؤثری بر عهده گیرند.
تصاویر زیر نشان میدهد که چگونه یکی از کارخانجات مهم هواپیماسازی در آمریکا (متعلق به شرکت لاکهید) در جریان جنگ جهانی دوم برای در امان ماندن از تیررس هواپیماهای ژاپنی مورد اختفا قرار گرفته به طوری که از بالا شبیه یک دهکده متروک به نظر می رسد:
قبل از استتار
بعد از استتار
اصول پدافند غیرعامل
در اکثر منابع علمی و نظامی دنیا اصول و یا موضوعات پدافند غیرعامل شامل 6 الی 7 اقدام میباشد، که در طراحی و برنامهریزیها و اقدامات اجرایی دقیقاً میبایست مورد توجه قرار گیرد.
1. استتار Camouflage
2. اختفاء Concealment
3. پوشش Cover
4. فریب Deception
5. تفرقه و پراکندگی Separation & Dispersion
6. مقاومسازی و استحکامات Hardening
7. اعلام خبر Early Warning
انجام اقدامات دفاع غیرعامل، در جنگهای نامتقارن امروزی در جهت مقابله با تهاجمات خصمانه و تقلیل خسارت ناشی از حملاتهوایی، زمینی و دریایی کشور مهاجم، موضوعی بنیادی است که وسعت و گستره آن تمامی زیرساختها و مراکز حیاتی و حساس نظامی و غیرنظامی، سیاسی، ارتباطی، مواصلاتی نظیر بنادر، فرودگاهها، و پلها، زیر ساختهای محصولات کلیدی نظیر پالایشگاهها، نیروگاهها، مجتمعهای بزرگ صنعتی، مراکز هدایت و فرماندهی و جمعیت مردمی کشور را در برمیگیرد تا حدی که حفظ امنیت ملی و اقتصادی، شکستناپذیری در جنگ، به نحو چشمگیری وابسته به برنامهریزی و ساماندهی همه جانبه در موضوع حیاتی دفاع غیرعامل میباشد.وبلاگ کهنه سربازایرانی
گردآورنده:حمیدرضاطاهریان
سردار علی مهدیپور شامگاه چهارشنبه در دیدار با معاون سیاسی امنیتی استاندار کرمان اظهار داشت: در هفته پدافندغیرعامل برنامههای مطلوبی در مناطق مختلف طراحی و اجرا شد.
وی از ارائه آموزش با موضوع پدافندغیرعامل خبر داد و افزود: مانورهای پدافندغیرعامل در مدارس اجرا شد.
مهدیپور با اشاره به دیدار جمعی از مسئولان متولی امر پدافندغیرعامل با مقام معظم رهبری در این هفته بیان داشت: رهبری در این دیدار پدافندغیرعامل را یک ماموریت پایدار خواندند.
وی پدافندغیرعامل را امری ملی دانست و ابراز داشت: افراد در حوزههای مختلف باید به این موضوع توجه جدی داشته باشند و مردم، مسئولان و دستگاههای مختلف در این بحث نقش دارند.
مهدیپور تصریح کرد: طی سال جاری حرکتهای جدیدی در زمینه پدافندغیرعامل در ایران آغاز شده و استانها نیز وارد این موضوع شدهاند.
وی با بیان اینکه بعضی مدیریت بحران و پدافندغیرعامل را با یکدیگر اشتباه میگیرند، اذعان داشت: تهدید و آسیب در پدافندغیرعامل با بحث حوادث اقلیمی متفاوت و پدافندغیرعامل برای دوران قبل از بحران است.
این مسئول خاطرنشان کرد: هفت دوره کارشناسی ارشد پدافندغیرعامل از جمله کارشناسی ارشد در رشتههای سایبری، مدیریت بحران، عمران و شهرسازی در دانشگاههای نظامی ایران تعریف شده است.
مهدیپور ابراز داشت: راهاندازی دوره دکترا پدافندغیرعامل در سطح پژوهشمحور ابتدا در دانشگاههای نظامی و سپس در دانشگاههای وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی دنبال میشود.بازنشر:وبلاگ کهنه سربازایرانی
